Omgaan met twijfel

Hoe kun je twijfel bestrijden?

Twijfelen over iets, iedereen doet het wel eens. Ga je links of rechts? Kies je blauw of rood? Als die twijfels doorlopend aanwezig zijn kan dit storend zijn en tot onzekerheid leiden. Hoe ga je daarmee om?

Bij twijfel gaat het om onzekerheid, gebrek aan vastheid van wil of besluit en besluiteloosheid. Als u veel twijfelt, is het de onzekerheid waar u vooral van uitgaat bij het baseren van voorspellingen, assumpties of vermoedens. Dit kan een aanzienlijke mentale tol eisen, omdat u een onafgebroken gevoel van stress ervaart als reactie op het “gevaar” dat continu op de loer ligt. De weerbaarheid van het individu is verzwakt als deze geen zekerheid heeft om op terug te vallen. In de Koran wordt twijfel dan ook altijd in een negatief daglicht geplaatst.

De oorzaken van twijfel zijn te onderscheiden in twee hoofdcategorieën: natuurlijke en bovennatuurlijke oorzaken. Afhankelijk van de soort oorzaak, verschilt de behandeling en de omgang hiermee. Bij natuurlijke oorzaken gaat het ten eerste om de persoon in kwestie, zijn opvoeding, thuissituatie, eventuele trauma’s die het vertrouwen ernstig hebben geschaad, geschiedenis etc.

Ten tweede valt onder de natuurlijke oorzaak de omgeving: denkt u hierbij aan vrienden, school, de buurt etc. Al deze factoren spelen een cruciale rol in de vorming van een gezonde dan wel ongezonde persoonlijkheid. Daarnaast zijn er ook bovennatuurlijke oorzaken. Dit zijn de twijfels die voortvloeien uit de influisteringen (weswes) van de duivel. Hoewel in de volksmond weswes enkel wordt gebruikt om de influisteringen van de duivel mee aan te duiden, kan weswes net zo goed geschieden door mensen van vlees en bloed.

Deze twee oorzaken, de natuurlijke en de bovennatuurlijke, die een mens lijdzaam verwikkelen met continue twijfel, worden beiden in relatie tot weswes genoemd in hoofdstuk 114 van de Koran. Zo zegt Allah in het desbetreffende hoofdstuk: “Tegen het kwaad van de wegsluipende influisteraar. Degene die in de harten van de mensen influistert. Van de djinn’s en de mensen.” Volgens een opinie die ibn Kathir vermeldt in zijn exegese maakt het laatste vers “van de djinn’s en de mensen” duidelijk dat de influisteraars niet enkel djinn’s hoeven te zijn, maar net zo goed ook mensen kunnen zijn.

Elke mens kan twijfelen, aangezien elke mens blootgesteld is aan andere mensen en aan de djinn en buiten deze twee kan een persoon ook met zichzelf in een interne strijd verkeren. Hoewel de een meer dan de ander twijfelt en het bij sommigen verwordt tot een chronische kwelling, kunnen we unaniem aannemen dat iedereen wel eens twijfelt. Omdat niemand daar vrijgesteld van is, geeft de islam ons enkele handvatten mee in het behandelen en omgaan met twijfels die zowel natuurlijke als bovennatuurlijke oorzaken hebben.

Als het gaat om de bovennatuurlijke oorzaken, dan gaat het hier om de influisteringen van de duivel. De profeet heeft voor ons veel smeekbeden achtergelaten die als bescherming voor ons dienen tegen de invloeden en influisteringen van de duivel. Het verwaarlozen van deze adhkar, maakt ons kwetsbaar. Een vertaald werk waarin deze smeekbeden zijn opgenomen zijn boekjes als Hisn al-Muslim (Citadel van de Moslim).

Wat betreft de natuurlijke oorzaken, is het uitgangspunt hierin een gouden regel van de profeet Mohammed, vrede zij met hem, die overgeleverd is door zijn kleinzoon, Al-Hasan ibn ‘Ali ibn Abi Talib: “Laat datgene waar je over twijfelt, voor dat datgene waar je niet over twijfelt.” Hier gebiedt de profeet ons om al hetgeen te laten waar wij over twijfelen en terug te vallen op de zekerheden, dus de zaken waar we niet over twijfelen. Dit schept rust in het hart.

Verder speelt de omgeving een belangrijke rol in het instandhouden of wegnemen van twijfel. Zo kan uw zekerheid afnemen als u constant het tegenovergestelde wordt ingepraat. Als we bijvoorbeeld kijken naar het feit dat veel meiden die op jonge leeftijd tevreden waren met hoe ze eruit zagen, plotseling een laag zelfbeeld krijgen, niet tevreden zijn met hun uiterlijk en in extreme gevallen lijden aan anorexia, dan is dit te wijten aan het vertekende beeld dat zij constant te zien krijgen in de media en soms versterkt wordt door de vriendenkring. Dit is de menselijke weswes, zoals eerder vermeldt.

In dit geval is het zoeken van de juiste vrienden de eerste en belangrijkste stap om uit zo een negatieve spiraal te treden. Laat jezelf niet blootstellen aan de factoren die u doen twijfelen over uzelf. Kortom, schep een omgeving die u meer zekerheid biedt en minder uw twijfels voedt. Het is raadzaam om in extreme gevallen van twijfels, die natuurlijke oorzaken hebben een psycholoog te raadplegen die u hiermee verder kan helpen.