Omgang met familie

Praktiseren in een niet-religieus huis: HOE?

Het praktiseren van de islam is lastig in een huishouden waar ouders niet gelovig/praktiserend zijn ingesteld. Hoe ga je daarmee om?

Stel je eens voor: je hebt net besloten om jouw relatie met Allah te herstellen en als moslim te gaan leven. Jouw hart gloeit van geluk. Je bent klaar voor een nieuw hoofdstuk in jouw leven! Vervolgens kom je thuis waar het er een stuk minder islamitisch aan toe gaat. Of het er nu om gaat dat jij de enige moslim in je familie bent (een bekeerling) of dat jouw ouders en familie op een andere manier islam beleven dan jij, je zult er over na moeten denken hoe je om moet gaan met deze tegenstellingen in jouw leven. Allah zegt hierover in de Koran:

Dachten de mensen dat zij met rust worden gelaten, als zij zeggen: “Wij geloven,” en dat zij niet beproefd worden? En voorzeker, Wij hebben degenen vóór hen op de proef gesteld. Allah kent zeker degenen die oprecht spreken en Hij kent zeker de leugenaars.

Koran, hoofdstuk 29:2-3

Je vindt als moslim dus flink wat beproevingen op jouw pad, zelfs binnen jouw eigen familie. Wat dan? Je hebt in jouw hart al gekozen voor de islam maar jouw familie en vrienden zijn uiteraard niet onbelangrijk. Gelukkig brengt de Koran hierin advies:

En Wij bevolen de mens (goedheid) jegens zijn ouders. Zijn moeder droeg hem in zwakte op zwakte, en het zogen van hem duurde twee jaren. Wees daarom Mij en jouw ouders dankbaar. Tot mij is de terugkeer. En als zij jou dwingen dat jij iets aan Mij toekent, zonder dat jij er kennis over hebt: gehoorzaam hun dan niet. En vergezel hen vriendelijk op de wereld. En volg de Weg van degenen die zich tot Mij hebben gewend. Daarna is tot Mij jullie terugkeer. Dan zal Ik jullie op de hoogte brengen van wat jullie plachten te doen.

Koran, hoofdstuk 31:14-15

Vervolg dus jouw weg op het pad van de islam zoals je van plan was en wees goed voor jouw ouders (en voor jouw overige familieleden en vrienden). Laat hun weerstand tegen jouw manier van moslimschap voor wat het is.

Het is van uitermate belang dat je als moslim je ouders blijft eren, maar dat je tegelijkertijd ook jouw religie kunt uitoefenen. Helaas is in dat in het huidige maatschappelijke en politieke klimaat soms moeilijk. Bedenk je echter wel het volgende, want je hoeft nooit te wanhopen:

Allah belast niemand dan volgens zijn vermogen... Onze Heer belast ons niet met wat wij niet kunnen dragen en scheld ons kwijt en vergeef ons en wees ons genadig. U bent onze Meester, en help ons tegen het ongelovige volk.

Koran, hoofdstuk 2:286

Het wordt lastiger wanneer dit ongelovige volk (of ongehoorzame volk) onze eigen familie is. We streven allen naar het paradijs en het is behoorlijk onplezierig als je door jouw naasten wordt tegengewerkt. Misschien krijg je zelfs het gevoel dat het beter voor je zal zijn als je geen contact meer met jouw familie hebt. Echter, familie – met name jouw ouders – neemt een belangrijke plaats in beslag in het leven van een moslim. De bloedband of silat-ar-rahiem, is een band die je nooit en te nimmer dient te verbreken.

Je ziet het dilemma hier ontstaan: hoe beoefen ik op een volwaardig manier de islam en eer ik mijn ouders, wanneer mijn ouders mij hierin juist tegenwerken? Dit doen we door prioriteiten te stellen. De eerste prioriteit is het verrichten van doe’a/smeekbede voor jouw ouders. De profeet (vrede zij met hem) zei in een voerlevering die we terugvinden in de verzameling van imam Bukhari: “Niemand van jullie gelooft (werkelijk) totdat hij voor zijn broeder wenst wat hij voor zichzelf wenst.”

Laat onze eerste prioriteit zijn om te smeken dat ook zij worden geleid door Allah op het pad van de islam: moge Allah onze ouders leiden en ook onze overige familieleden, nakomelingen, vrienden en collega’s. Amien! Verricht deze smeekbede zo vaak als je kunt. Tijdens jouw reguliere gebeden in knieling, wanneer je op reis bent, wanneer je vast, wanneer je opstaat voor het nachtgebed of voor fadjr. Bid voor hen!

Vervolgens kijk je naar de dagelijkse realiteit. Wanneer we de omgang met onze ouders in ogenschouw nemen, moeten we als tweede prioriteit stellen dat het zaak is om onderscheid te maken tussen verschillende soorten problemen. Een broeder of zuster die bij zijn ouders in huis woont, heeft andere problemen dan iemand die op zichzelf woont. Problemen met betrekking tot volledige vijandigheid tegenover islam en moslims, zijn heel anders dan meningsverschillen over de manier van islam beoefenen. Ieder voor zich zal dus moeten kijken waar de knelpunten liggen.

Wanneer je dit voor jezelf helder hebt, is het tijd voor prioriteit nummer drie: hoe los ik mijn probleem op zonder andere problemen te veroorzaken of bestaande problemen te verergeren? Het is zaak om niet de weg open te maken voor een goede daad door een andere zonde te begaan. Dit kan lastig zijn wanneer je in een situatie komt waarin jouw dilemma zo sterk is, dat je sowieso een zonde zult begaan, wat je ook kiest. Een keuze uit twee kwaden dus. Een voorbeeld kan hierin handig zijn.

Stel: jouw ouders zijn geen moslim en drinken regelmatig alcohol en hebt niet de mogelijkheid om op jezelf te gaan wonen. Je zult dus zomaar in een situatie kunnen komen dat er alcohol op tafel staat, iets waarover de profeet (vrede zij met hem) van heeft gezegd dat dit niet toegestaan is voor moslims. Wat doe je? Je kunt jouw ouders niet de wet voor gaan schrijven in hun eigen huis. Je zult dus een balans moeten vinden waarin het respect voor de ouders samengaat met het minimaliseren van het begaan van dergelijke zondes. En: er in jouw hart afstand van blijven nemen.

Ook is het zaak, wanneer de gelegenheid zich wel voor doet, om met jouw ouders van gedachten te wisselen over islam in zijn algemeenheid, of eventueel de redenen achter het verbod op alcohol. Doe dit op een respectvolle manier. Wanneer je vervolgens op jezelf gaat wonen, kun je zelf regels instellen: geen alcohol in jouw huis, maar wel regelmatig jouw ouders uitnodigen. Proberen vaak langs te komen bij jouw ouders (met name op tijdstippen wanneer er niet gedronken wordt) en hun het respect te betuigen dat Allah je voorschrijft in de Koran.

Bovenstaand voorbeeld kun je inzetten bij dilemma’s. Maar wanneer moet je wel met absolute weerstand je ouders ongehoorzaam zijn? Wanneer ze je dwingen tot die ene onherroepbare zonde: het belijden van een ander geloof dan waar Allah tevreden mee is. In de Koran zegt Allah:

En als zij jou dwingen dat jij iets aan Mij toekent, zonder dat jij er kennis over hebt: gehoorzaam hun dan niet. En vergezel hen vriendelijk op de wereld.

Koran, hoofdstuk 31:15

In alle andere gevallen waarin zij goedheid van jou verlangen, is het zaak om gehoorzaamheid te betrachten met je ouders. Vriendelijkheid is daarbij altijd de manier. Echter, wanneer je ouders je proberen te verplichten tot wat Allah haram heeft verklaard, dan dien je eveneens weerstand te bieden en stellig te weigeren, op de meest beleefde manier mogelijk. Nog beter zou het zijn, wanneer je bepaalde situaties voor bent, door uit te leggen waaróm je geen kratje bier of varkensvlees voor je ouders wilt halen bij de boodschappen. Of waaróm je liever niet meer in de kerk zit tijdens de zondagsdienst.

Dit vanwege de overlevering in de verzameling van Bukhari: “Er dient geen gehoorzaamheid aan de schepping te zijn die naar ongehoorzaamheid aan de Schepper leidt.” Maar de manier van weigeren staat hier centraal: doe dit op besliste, maar beleefde wijze. Zorg ervoor dat jouw weigering niet leidt tot het verbreken van de familiebanden. Behoudt het contact! Er is overgeleverd dat Asma bint Abi Bakrs moeder nog ongelovig was en zij wist niet of zij in contact moest blijven met haar moeder. De profeet (vrede zij met hem) zei: “Ja, houdt de banden van verwantschap met jouw moeder in stand.” (Bukhari).

Een Koranvers dat hier nog bij hoort, is de volgende:

Allah verbiedt jullie niet om met degenen die jullie niet bestrijden vanwege de godsdienst, en die jullie niet uit jullie woonplaatsen verdrijven, goed en rechtvaardig om te gaan. Voorwaar. Allah houdt van de rechtvaardigen.

Koran, hoofdstuk 60:8

Maar, zul je zeggen: sommige familieleden kunnen echt hard zijn over hetgeen waarvan ik houd: soms beschimpen ze de moslims, mij, mijn moslimpartner of zelfs de profeet, Allah of de Koran. Hoe ga ik daar dan mee om? De Koran zegt hierover:

En Hij heeft jullie al in het Boek geopenbaard, dat als jullie de verzen van Allah horen, en zij worden verworpen en bespot, dat jullie niet met hen (die dit doen) zitten, totdat zij op een ander gesprek overgaan.

Koran, hoofdstuk 4:140

Verwijder jezelf van dat soort praatjes of biedt (respectvol) tegenwicht wanneer je hiertoe in staat bent. Maar, wanneer het jouw ouders betreft, laat het geen reden van totale verwijdering zijn. Je mag best laten merken dat je er niet gediend van bent, maar dit mag niet leiden tot respectloos gedrag. Je ouders hebben zeer veel recht op je.

Samenvattend: iedereen wordt beproefd in zijn leven en soms uit deze beproeving zich in de vorm van een familie die niet positief tegenover jouw (manier van) islambeleving staat. Het is dan zaak om prioriteiten te stellen. Allereerst: verricht smeekbeden voor jouw omgeving dat zij de leiding van Allah mogen krijgen. Daarnaast dien je jouw problemen te analyseren en op gepaste wijze hiermee om te gaan, met respect en vriendelijkheid voor jouw familieleden en zonder in shirk/afgoderij te vervallen. Soms houdt dit een keuze tussen twee kwaden in.

Probeer dan de zonde te minimaliseren, er blijvend afstand van te nemen in jouw hart en wanneer de gelegenheid zich voordoet, er een blijvende oplossing voor te vinden. Die oplossing kan bestaan uit jouw ouders in het algemeen over de islam of specifiek over de wijsheid achter een bepaald idee te vertellen. Een andere oplossing bestaat uit geduld te betrachten en jezelf er op een goede manier van vrij te maken wanneer dit kan. Bijvoorbeeld wanneer je op jezelf kunt gaan wonen en jouw leven geheel volgens jouw eigen regels kan inrichten.

Moge Allah het makkelijker voor jullie maken en onze ouders allemaal leiden op het pad van de islam. Amien!